Η αρχόντισσα και οι ανδρείοι

«Εκείνο το χειμωνιάτικο βράδυ του 1971, το “Ροντέο” ήταν ασφυκτικά γεμάτο από νέους», θυμάται η Γιούλη Παπαθεοδώρου, πρόεδρος σήμερα του Καλλιτεχνικού Συλλόγου Δημοτικής Μουσικής Δόμνα Σαμίου. «Είχαμε σπεύσει για τον Διονύση Σαββόπουλο, αλλά και για τους σπουδαίους παραδοσιακούς μουσικούς και τραγουδιστές που είχε φέρει η Δόμνα - τον Αηδονίδη, τον Μόσχο, τον Στεφανίδη. Ακόμα και η ίδια ήταν τρακαρισμένη. Πρώτη φορά θα ακουγόταν κλαρίνο σε μπουάτ. Ομως, όταν ο Χαλκιάς ξεκίνησε να παίζει ένα ηπειρώτικο μοιρολόι, όλοι μείναμε σιωπηλοί από σεβασμό. Αυτό ενθάρρυνε και την ίδια λίγο μετά να τραγουδήσει».

«Χάρη στη Δόμνα, οι φοιτητές της εποχής εκείνης άρχισαν να αγαπούν το δημοτικό τραγούδι», επισημαίνει η λαογράφος και εθνολόγος Μιράντα Τερζοπούλου, επίσης παλιά φίλη της Σαμίου και μέλος του Δ.Σ. του συλλόγου που εκείνη ίδρυσε το 1981. Και μνημονεύει ακόμα μία από τις πολλές στιγμές μαζί της: «Τον Δεκαπενταύγουστο του 1995 ήμασταν στην Ιμβρο. Η Δόμνα ήταν πολύ συγκινημένη, όπως σε κάθε επίσκεψή της προς ανατολάς. Και δεν θα ξεχάσω ένα βράδυ που, καθώς φύσαγε, ανάμεσα στους ευκαλύπτους και τα γυμνά, ερειπωμένα σπίτια, άρχισε μόνη να τραγουδά το “Κοράσιον ετραγούδησε” με την πιο υπέροχη φωνή της».

Ακριβώς πέντε χρόνια μετά τον θάνατό της αρχόντισσας του δημοτικού μας τραγουδιού, οι αναμνήσεις από τον ανοιχτόκαρδο, γενναιόδωρο χαρακτήρα της δεν έχουν ξεθωριάσει. Οσο για τη μεγάλη προσφορά της, με χιλιάδες ώρες ηχογραφήσεων, ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές και συναυλίες από τη Σουηδία έως την Αυστραλία, δεν έχει τελειώσει. Ο σύλλογός της συνεχίζει δραστήρια με συναυλίες και αφιερώματα, καθώς και με την αξιοποίηση -σύντομα και μέσω ίντερνετ- του μοναδικού αρχείου της, που ψηφιοποιήθηκε από τη μουσική βιβλιοθήκη «Λίλιαν Βουδούρη» και περιλαμβάνει εκατοντάδες μπομπίνες, κασέτες, σημειώσεις, φωτογραφίες, δίσκους και βιβλία. Και, ακόμα, με νέες δισκογραφικές εκδόσεις, που, μάλιστα, η ίδια είχε προλάβει να επιμεληθεί.

 

Το νέο άλμπουμ «Των ακριτών και των ανδρειωμένων», που κυκλοφορεί σύντομα, περιέχει τραγούδια που ερμηνεύει εκείνη, οι στενοί της συνεργάτες Ζαχαρίας Καρούνης και Κατερίνα Παπαδοπούλου, καθώς και τοπικοί τραγουδιστές, μα και ανώνυμοι στη Ρόδο, στην Κάρπαθο, στην Κύπρο, στον Πόντο κ.α.

«Της άρεσαν πολύ τα ηρωικά τραγούδια, γιατί ήταν και αυτή ένας θηλυκός ιππότης, με την έννοια του γενναιόκαρδου, του ευγενικού, του δυνατού και ανοιχτόμυαλου ανθρώπου, που πάντοτε προσφέρει», λέει η Μ. Τερζοπούλου. «Γι’ αυτό δεν πτοήθηκε απ’ όσα τράβηξε στη ζωή της. Δεν ένιωθε ότι της χρωστούσαν, αλλά ότι εκείνη χρωστούσε στους άλλους. Ετσι και με τα τραγούδια: τα έβρισκε ανάμεσα στους λαϊκούς ανθρώπους, τα αναδείκνυε και τους τα επέστρεφε πιο δυνατά. Ηταν η μεγάλη γέφυρα ανάμεσα στον παραδοσιακό τρόπο ζωής και στο σήμερα».

«Ως ιππότης ήταν και πολύ μαχητική», συμπληρώνει η Γ. Παπαθεοδώρου. «Οταν, το 1953, άρχισε να εργάζεται στην ΕΙΡ, το δημοτικό τραγούδι θεωρούνταν παρακατιανό. Εκείνη το έκανε, σιγά-σιγά, αγαπητό. Και ποτέ δεν έπαψε να υποστηρίζει τη μουσική έκφραση που θεωρούσε ως πεμπτουσία του ελληνικού ήθους».

 

Με τον Μενουχίν

Ηταν ένας από τους διασημότερους βιολιστές της κλασικής. Ομως, όταν γνώρισε τη Σαμίου, ο Γεχούντι Μενουχίν έμαθε να παίζει το «Εχε γεια Παναγιά». «Η Δόμνα ποτέ δεν τραγούδησε οτιδήποτε άλλο, εκτός από δημοτικά», λένε οι δύο φίλες της. Ομως, αυτό δε σημαίνει ότι δεν αγαπούσε και το ελαφρό τραγούδι και την κλασική. Και ήταν πολύ εντυπωσιακό, όταν, καμιά φορά σε μια παρέα, την άκουγες να σιγοσφυρίζει μια σύνθεση του Μότσαρτ!».

 

Των άκρων και των ακροτήτων

«Ο λαός μιλούσε πάντα για τραγούδια των αντρειωμένων και, ανάλογα με τον πρωταγωνιστή ήρωα, με το θέμα και την στιχουργική ή ακόμα πότε και το ποιοι τα τραγουδούσαν, τα αποκαλεί τραγούδια του Ακρίτη, του Διγενή, του Αρμούρη, του Πόρφυρα, τραγούδια του γάμου, της τάβλας, της στράτας, ριζίτικα, της Λαμπρής, τραγούδια της αγάπης, της ξενιτιάς, του χωρισμού, του κριματισμένου, παραλογές, ριμάδες κ.λπ.», αναφέρει, μεταξύ άλλων, ο βυζαντινολόγος Ηλίας Αναγνωστάκης στο πολύ προσεγμένο φυλλάδιο που συνοδεύει την επικείμενη έκδοση. Και συνεχίζει:

  • «Το υπερ-πραγματικό και γιγάντιο χαρακτηρίζει το σώμα και τις ορέξεις των αντρειωμένων και εδώ τα τραγούδια δανείζονται στοιχεία από λαϊκούς θρύλους και παραμύθια: στην κεφαλή τους πάνω ή στα ρουθούνια και στα δάχτυλά τους χωρούν αλώνια και ανεμόμυλοι, σταβλίζονται ζώα, γιγάντιες και οι ερωτικές, γαστρονομικές, γαργαντουικές ορέξεις, καθώς τρώνε φούρνους ψωμιά, πίνουν, όπως και τα άλογά τους, σκάφες κρασί και τα μόρια τους είναι υπερμεγέθη. Ο ήρωας είναι τελικά μόνος και μοναδικός, συγκρούεται με την κάθε εξουσία, πολιτική και θρησκευτική (...)».
  • «Οι ήρωες συνήθως υπερασπίζονται το δίκιο και μάχονται την αδικία, όταν όμως ορισμένοι κανόνες επιβάλλονται καταπιεστικά και εξουσιαστικά, μπορεί να αψηφούνται ή και να καταπατούνται από τον ήρωα, που γι’ αυτό τον λόγο συγκρούεται και τιμωρείται από τον βασιλιά (...)».
  • «Σε μια εντελώς διαφορετική περίπτωση, ως μη παραδειγματικοί ήρωες πλέον, αλλά πάντα πέραν του φυσικού ή μάλλον πέραν του κανονικού, ως ήρωες των άκρων και των ακροτήτων, συμπεριφέρονται προφανώς ακραία και “υβριστικά” και σε πολλές παραλογές με “ακριτικά” χαρακτηριστικά γίνονται υπερόπτες, νεκρόφιλοι, ιερόσυλοι, διακορευτές, αιμομίκτες, δολοφόνοι, ληστρικοί ταραξίες της όποιας ευταξίας. Επίσης, πολλά σατιρικά, γαμοτράγουδα ή πριαπικά έχουν έντονα “ακριτικά” χαρακτηριστικά, αλλά αντιστραμμένα. Ο Κωσταντής ή Γιάνναρος έχει σαράντα οργιές ψωλή και προκαλεί σεξιστικά τον βασιλιά, την εξουσία (...)».
  • «Το ηρωικό αντιστασιακό πνεύμα και η συνδιαλλαγή των άκρων είναι η θεματική παρακαταθήκη των ηρωικών μεσαιωνικών τραγουδιών, ακόμα και στις μετεξελίξεις και μεταμορφώσεις τους: ο Διγενής είτε ως Ακρίτας στρατιώτης είτε ως γίγαντας αλλά και κυνηγός, ζευγάς, αμπελουργός, ο Γιαννάκης είτε ως στρατιώτης, πολεμιστής, Δίγιαννος ή Μονόγιαννος είτε ως στρατοκόπος, ερωτευμένος μοναχογιός, αλλά και ο Κωνσταντής, ο Αντρόνικος, ο Μαυριανός και ο Πόρφυρας ενσαρκώνουν στα τραγούδια ήρωες που πολεμούν την αδικία, αλλά και εκφράζουν τη χιμαιρική ανάγκη της αναζήτησης του φαντασιακού και αδύνατου στον Πάνω Κόσμο».

 

You May Also Like

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *